---

Początkowo nazwy opisywanej miejscowości brzmiały: Lubicz, Lubica, Lubycz, a dopiero w XVII w. przybrała dzisiejszą formę – Lubycza. Natomiast Królewską zaczęto nazywać powstałe w II połowie XVIII w. w lubyckich dobrach miasteczko.

O początkach miejscowości opowiadają legendy. Jedna z nich mówi o królu Władysławie Jagielle, który pobłądziwszy w lubyckich lasach, zachorował. Został odnaleziony i wykurowany przez wołoskich pasterzy. Pośród nich mieszkała piękna kniaziówna, która zaopiekowała się nim i wzbudziła jego uczucie. W dowód wdzięczności król nadał pasterzom liczne przywileje i zezwolił na poszerzenie wsi o terytoria stanowiące własność królewską.

Początki Lubyczy związane są z XV-wiecznym osadnictwem wołoskim, które za sprawą księcia mazowieckiego i bełskiego Ziemowita IV (1379-1426) rozwinęło się intensywnie na ziemi bełskiej. Książę powierzył lokację wsi Lubicz autentycznym Wołochom – braciom Jakubowi i Miczkowi. Początkowo otrzymali oni dziedzictwo dóbr wsi Lubycza, ale w przywileju wydanym w Bełzie 15 czerwca 1422 r. zostało ono zamienione na kniastwo. Świadczyło to o dużym znaczeniu kniastwa, które przedstawiało prawdopodobnie większą wartość niż sama wieś, będąca osadą pasterską. Poza tym kniastwo miało być dziedziczne. Stali się oni samodzielni pod względem prawnym, sądowniczym i ekonomicznym oraz byli wolni od ciężarów na rzecz księcia, z wyjątkiem służby rycerskiej.

Przywilej lubyckich kniaziów wpisano w Statuty Królestwa Polskiego w 1462 r. i ich potomkowie niejednokrotnie powoływali się na przywilej Ziemowita IV w sporach ze szlachtą polską, która zwłaszcza w XVI w. chciała ich zrównać z chłopami i zmusić do odrabiania pańszczyzny. Prawa kniaziów były potwierdzane przez panujących królów: Jana Kazimierza, Michała Korybuta Wiśniowieckiego, Jana III Sobieskiego, Augusta III Sasa, Stanisława Augusta Poniatowskiego., Stanisława Augusta Poniatowskiego. 

Prawdopodobnie za sprawą urzędników królewskich na terenie Lubyczy w 1759 r. doszło do powstania niewielkiego prywatnego miasteczka, które przyjęło nazwę Lubycza Królewska. Nie zachował się niestety akt lokacji miasteczka, a może zostało ono założone bez przywileju królewskiego. Fakt istnienia miasta Lubycza Królewska potwierdza lustracja dóbr królewskich z roku 1765, która podaje, że „miasto Lubycza przy gościńcu ze Lwowa do Lublina i Warszawy idącym osiadłe, ma domów zajezdnych 8 i kilka małych domków żydowskich, którego żydzi do skarbu kotłowe płacą i do więcej danin pociągani nie są (...)”. Miasteczko zostało ulokowane przy drodze do Rawy Ruskiej w zakolu rzeki Łukawica.
Z czasem powstał kwadratowy rynek z handlową zabudową w środku i nieznaczną chaotyczną zabudową pozarynkową.

W ten sposób Lubycza stała się wielkim zespołem osadniczym, w skład którego wchodziło niewielkie miasteczko – Lubycza Królewska oraz dwie duże wsie – Lubycza Kniazie i Lubycza Wieś (Kameralna). Cechą charakterystyczną tego zespołu osadniczego,
w swoich początkach wołoskiego, są liczne części wsi, grupy domów, czyli dawniejsze dworzyszcza. Miasteczko natomiast szybko zasiedlone zostało żydowskimi kupcami
i rzemieślnikami.

Do pierwszego rozbioru Polski w 1772 r. miasteczko należało do starostwa rzeczyckiego. Po pierwszym rozbiorze przeszła na własność skarbu austriackiego, jednak władze austriackie zezwoliły dotychczasowemu staroście Andrzejowi Rzeczyckiemu pełnienie swoich urzędowych i tytularnych funkcji oraz zarządzanie dawnymi królewszczyznami dożywotnio, tj. do 1787 r. Wtedy też zapewne nastąpił kres „oficjalnej” miejskości Lubyczy Królewskiej.

Wśród właścicieli dóbr lubyckich (wsi i miasteczka) pojawiają się nazwiska różnych narodowości i wyznań: Edward Romanowski, baron Henryk August von Zeubitz, Woronieccy, Ludwik Zieliński, Hermann Kämpf, Maksymilian Parnas, Marian Horowitz.

Ludwik Zieliński założył w Lubyczy w 1855 r. fabrykę fajansu i wyrobów kamionkowych, którą zniszczył pożar w 1911 r. Produkowała ona przedmioty związane z żydowskim kultem religijnym. W XIX w. w miasteczku powstały: fabryka zapałek, tartak, gorzelnia z rektyfikacją, fabryka konserw jarzynowych oraz dwa młyny. Lubycza Królewska coraz bardziej przybierała charakter przemysłowy. Chociaż już nie była miastem, to jednak znacznie różniła się zabudową i zajęciami ludności od sąsiadujących wsi, stąd też nazywana była przez okolicznych ludzi Miasteczkiem. W 1887 r. przez Lubyczę Królewską poprowadzono linię kolejową z Rawy Ruskiej do Bełżca, stanowiącą boczną linię trasy Jarosław-Rawa Ruska-Lwów. Międzywojenny spis ludności pokazuje, że w Lubyczy Królewskiej 92% ludności stanowili Żydzi. Znajdowała się tu synagoga i cmentarz żydowski - kirkut. W pozostałych częściach Lubyczy: Kameralnej i Kniazie przeważającą większość ludności stanowili Ukraińcy, których liczba dochodziła do 98% ogółu mieszkańców.

W Lubyczy Kniazie istniała zbudowana w 1806 r. cerkiew murowana pw. św. Paraskewii, która była siedzibą parafii greckokatolickiej, a w Lubyczy Kameralnej drewniana cerkiew filialna. Ludwik Zieliński w latach 50-tych XIX w. wybudował w Lubyczy Królewskiej drewnianą rzymskokatolicką kaplicę pw. Wniebowstąpienia Pańskiego.
Z inicjatywy rawskiego proboszcza ks. Wincentego Czajkowskiego i dzięki pomocy właściciela Lubyczy, Żyda Maksymiliana Parnasa, w Lubyczy Królewskiej powstał w miejscu drewnianej kaplicy niewielki kościół pw. Aniołów Stróżów.

Horowitzowie wznieśli w miasteczku w 1895 r. okazały secesyjny pałac. Został on zniszczony podczas II wojny i walk z nacjonalistami ukraińskimi. Rozebrano go ostatecznie w 1964 r. i na jego miejscu powstał kompleks szkół rolniczych przeniesionych z Lublina – obecny Zespół Szkół nr 6.

Podczas II wojny światowej Lubycza uległa prawie całkowitemu zniszczeniu. W wyniku układu Ribbentrop-Mołotow Lubycza w 1939 r. znalazła się w Związku Radzieckim, a po ataku Niemiec na ZSRR w 1941 r. w granicach Genaralnego Gubernatorstwa. Ludność żydowska albo uciekła na wschód, albo została wymordowana
w obozie zagłady w Bełżcu. W wojennej historii Lubyczy zapisał się katyński epizod oraz krwawa pacyfikacja, do której doszło w 1941 r. Przyczyną pacyfikacji było spłonięcie w obozie w Bełżcu stajni z końmi wierzchowymi komendanta obozu. Tragedia dotknęła mieszkańców Lubyczy Kniazie i Lubyczy Królewskiej. Rozstrzelanych w Lubyczy Królewskiej pochowano na placu kościelnym.

Walki między oddziałami UPA a wojskiem polskim i milicją trwały do 1947 r. W ich wyniku Lubycza Królewska została prawie doszczętnie zniszczona. W ramach akcji "Wisła" większość ludności ukraińskiej została wysiedlona. Opustoszały dawne dworzyszcza, a greckokatolickie cerkwie popadły w ruinę. Pozostałością przypominającą okrutną wojnę są liczne bunkry i wały linii Mołotowa.

Po II wojnie światowej od podstaw zaczęła powstawać dzisiejsza Lubycza Królewska, która oprócz nazwy niewiele ma wspólnego ze swoją dawną historią. Zachowała jednak swoje znaczenie administracyjne i stała się siedzibą rozległej terytorialnie gminy.

W niej również znalazła siedzibę parafia rzymskokatolicka, która na terytorium pozostawionym przy państwie polskim zaczęła obsługiwać ludność parafii Rawa Ruska. Wraz z repatriantami w 1946 r. przyjechał tu rawski ksiądz Jakub Winiarz, który został pierwszym administratorem nowej parafii. W ołtarzu głównym lubyckiego kościoła znalazł się łaskami słynący obraz Matki Bożej Różańcowej z Rawy Ruskiej. Kościół z inicjatywy ks. prałata Józefa Urbanika został rozbudowany w latach 1979-1981 i otrzymał drugie wezwanie – Matki Bożej Różańcowej. Za czasów ks. Adolfa Maciąga w latach 1987-1988 znacznie rozbudowana została plebania.

W spalonym pałacu w 1949 r. rozpoczął działalność Państwowy Ośrodek Maszynowy, który zarejestrowany został jako pierwszy w Polsce. Kolejne przedsięwzięcia to: lecznica zwierząt, posterunek Milicji Obywatelskiej, nadleśnictwo, szkoła podstawowa. W latach 60-tych powstały: betoniarnia, ośrodek zdrowia i budynek Urzędu Gminy. Do inicjatyw lat 70-tych zaliczyć można: budynek placówki Wojska Ochrony Pogranicza (obecnie Strażnica Straży Granicznej), Zespół Szkół Mechanizacji Rolnictwa (obecnie Zespół Szkół nr 6), park 30-lecia PRL, stadion sportowy MLKS „Granica”. W latach 1985-1990 wybudowano elewator zbożowy. W 1986 r. powstał ośrodek wodno-rekreacyjny, a rok później budynek banku spółdzielczego. Nowoczesne przedszkole oddano do użytku w 1992 r. W latach 1986-1996 wybudowano nowy obiekt szkoły podstawowej, który połączono ze starymi budynkami. Znajduje się tam obecnie Zespól Szkół (Szkoła Podstawowa im. gen. Nikodema Sulika i Publiczne Gimnazjum).

Obecnie Lubycza Królewska jest siedzibą gminy liczącej 7720 mieszkańców. Miejscowość ma dobrze rozwiniętą sieć usług budowlanych, handlowych i gastronomicznych. Duże znaczenie dla jej rozwoju ma położenie przy drodze krajowej nr 17 Warszawa-granica państwa. Stwarza to bardzo dobre warunki dla rozwoju miejscowości.